|
Zaman geçti... Şiirimizin sözde ustaları, eridiler, yok oldular. Yahut da yeniden fırına verildiler. Yeniden önümüze sürüldüler. Halktan uzak, halkın meşrebine uymayan "karanlık duyguları", istekleri konu edinenleri pohpohladılar, allayıp pulladılar. Zihinlerde bir bulantı, bir adamsendecilik yarattılar, şiir adına. Halk şiirden koptu. Zaman zaman şiiri sevmez oldu. Bu kopuş sebebiyle de halk suçlandı.
ŞİİRİMİZDE
TOPLUMCULUK VE NÜZHET ERMAN
Günümüze gelinceye kadar Türk şiiri üzerine kimler, neler söylemedi? Cumhuriyetten sonra doğan hür basını tekelinde tutanlar, zaman zaman, çeşitli akımlar sebebiyle şiirimizi ve şiirimizin ustalarını tekellerine aldılar. Kendi anlayışlarına uygun, kendi şiir ideolojilerinin bayraktarlığını yapan, öz şiirden uzak, şiirin kavramına varmamış, -sözüm ona- şairleri baş tacı yaptılar. Baş tacı yaptıkları şairleri, şiirimizin ustaları olarak tanıttılar.
Zaman geçti... Şiirimizin sözde ustaları, eridiler, yok oldular. Yahut da yeniden fırına verildiler. Yeniden önümüze sürüldüler. Halktan uzak, halkın meşrebine uymayan "karanlık duyguları", istekleri konu edinenleri pohpohladılar, allayıp pulladılar. Zihinlerde bir bulantı, bir adamsendecilik yarattılar, şiir adına. Halk şiirden koptu. Zaman zaman şiiri sevmez oldu. Bu kopuş sebebiyle de halk suçlandı.
Şiirimizde doktrine bir edebiyat doğdu. Marksizm, pozitivizm gibi katı ve maddeci görüşler şiirimize hakim oldu. Halka yabancı, halkın zevkine aykırı düşen söyleyiş girdi, şiirimizin iliklerine. Halkın sağduyusu sömürüldü. Halka, onun inançlarına ve manevî değerlerine sövüldü. Arkasından, halk şiire karşı alâkasız, şiiri sevmez oldu diye, feryad edildi!
Peki, bize ait olan, bizim olan, katılıktan öte, öz şiirimiz yok mu? Var elbette... Günümüzün sözüm ona edebî dergilerinde yayınlanan propaganda kokulu şiirlerden uzak bir şiirimiz var. Şiirimizin ustaları var. Ama onlar, öz şiirimizin ustaları olan kişiler, şiirlerini propaganda aracı yapmadıkları için gözden uzak kaldılar.
Bunlardan biri, yıllardır şiir serüvenini sürdüren, öz şiir alanında yörüngesine oturmuş olan Nüzhet Erman'dır. O, şiirinde politika yapmaz. Sonu çürük doktrinlere sapmaz. Halka eğilir, halkın diliyle, yine halkın dertlerini söyler. Halkın özlemi, arzuları, acıları, dertleri ve şikâyetleri Erman'ın şiirlerinde ifadesini bulur.
Erman Anadolu'dadır. Anadolu insanın çilesini duy-muş, onlarla birlikte yaşamıştır. Bir şiirinde şöyle seslenir:
Beni sen doyurdun bunca yıl - bana sen baktın
Ama çok oldun de gayri - gayri yeter de
- Düşündükçe adama daha fazla kor -
Kursağımızdaki bin yıllık buğdayın
Ne olur - bir gün olsun - hesabını sor
Bin Yıllık Buğday, Hisar s. 34
Anadolu insanı bize neler vermemiştir? Ama biz ne yaptık? Onun duygularını sömürdük, ondan hep fazlasını istedik. Üstelik nankörlük ederek, onu hep aşağıladık, hakir gördük. Ona ne istediğini sormadık. Ama içimizden biri, ona eğilen biri:
İstersem - bundan böyle - başını çevir
Bundan böyle - uzatırsam - it elimi
Bırak o suskunluğu - adamı deli eden
Yapmasam da - yapacağım gün gelir
Gözünü seveyim - iste benden
Aynı şiir
Senden istedim diyor. Sen ürettin, ben tükettim. Hâlâ da istemekten bıkmadım. Ama:
Senin garipliğin değil
Senin çaresizliğin değil
Değil - değil
Senin o memnun - o mütevekkil
O rahat halindir - büken belimi
Aynı şiir
Senin daima mütevekkil oluşun, suskunluğun, sabredişin ve acıların içindeki "o rahat halindir" belimi büken. Senin adına:
Beni karanlık yollardan götürdüler
Görürsen gitmezsin demişlerdi
Tozlu zakkumlara fittim ama o
Gül üstüne gül verdi.
Bıçak, Hisar s. 40
Ben yılmadım. "Tozlu zakkumlarına fittim". "Karanlık yollardan" sana geldim ve güllerini topladım. Yolların sonunda "Keban"a ulaştım.
Karanlık köylerden geçer yolum
- Ay ışığında küme küme çürük düş -
Karanlık köylerden geçer yolum
Bir göz pınarlarını körletememiş
Yüz yıllardır savrulan zehirli kum
............
Neden bütün şarkılarımız dokunaklı
............
Ama bizim coşkun türkülerimiz de var
Kebandan ağarıp geçen sular kadar deli
Bizim coşkun türkülerimiz de var
Fırat boylarında - gün yakındır - görmeli
Milyonlarca ak çiçek bir gece nasıl açar
............
Bunca insan - bunca dağ - bunca ırmak
Kırk bin köyle beraber - bir gün Anadolu'da
"Oh dünya varmış" diye haykırmak
Keban, Hisar s. 55
Şair bir gerçeği seriyor gözlerimizin önüne. "Karanlık köyler, dokunaklı şarkılar"ın yanı sıra, "coşkun türkülerimiz" ve "kırk bin köyle beraber" el-ele verip, cehaletin yenileceği, "Oh dünya varmış" diye haykırma zamanının geldiğini müjdeliyor.
Tatlı ve bize yabancı olmayan bir söyleyiş içinde, Türkçe'mizin zevkini bozmadan, kelimelerini yoğurmuş şiirinde. Kelimeler birer sihirli değnek olmuş. Kulağımızı tırmalamayan bir solukla şiire ahenk vermiş. Anadolu insanı da böyle değil midir? Çaresizdir, unutulmuştur ama yaşayışındaki ahenk bozulmamıştır.
"Hatıra Defteri"nde halkın inançlarını kınamadan, memleket manzaralarını söyler. Manzaraları kalem darbesiyle - bir ressam inceliği içinde - şiirleştirir.
Canlı mı diye el sürecek olduydu
Dağ köyündeki çocuklar - Jeep'e
Kadınlı - erkekli gözleri şüphe
Caminin penceresi muska doluydu
Bıyıklı - poturlu adamlar geldiler
Aşiret usulü yapılan düğüne
Tohma'ya bakan keklik pınarı köyünde
Karanlığı yıldız yıldız deldiler
............
Yaralı geyik gibi çıkarak inden
............
Malatya dağlarında yol kesen kışın
Teselli tarafı olan ilk yazda
Suların oğul verdiği Tekiaz'da
Sular kararıncaya kadar kalışın
Hatıra Defteri, Hisar s. 54
Giderek şairin, Anadolu'ya ve Anadolu insanına olan sevgisi, en güzel ifadesini "İstanbul-Diyarbakır"da buluyor. Bu şiirde lirizmin tatlılığı yücelmiştir. Anadolu öylesine güzeldir ki... Ve Anadolu insanı hep bekleyiş içinde. Ama şair, halkın arzularının, ıstıraplarının bilincine varmış, onun dert ve dava arkadaşı olmuştur. Onun yalnızlığını yüreğinde duymuş; "gaz lambasının acı ışığında" onunla birlikte yaşamıştır:
Merak edersin bütün gün dağbaşında
Bozkır güneşinin çiğ ışığında
Veya gaz lambasının acı ışığında
O yalnızlığı bekleyen insanları
............
Aynı minval üzre - aynı ufuklar
Tozlu akasyalar - kirli tavuklar
Ve aynı gazete isteyen çocuklar
Anadolu'nun tren istasyonları
İstanbul-Diyarbakır, Hisar . 51
"Bozkır", İstanbul'dan-Diyarbakır'a yolumuzun üzerindedir. "Tozlu akasyalar" istasyonlarımızın bekçileri. "Ve aynı gazete isteyen çocuklar" hangimizin derdi değildir, hangimizin gözünden kaçmıştır?
Şair Erman, yukarıda örnek olarak verdiğimiz şiirleriyle, "halk için şiir yazıyoruz, o bizi anlamıyor, bizden koptu" diyen sözüm ona şairlere, yerinde cevap vermiyor mu? Ama ne kötü bir tecellidir ki, "Varlık Yıllığı"nda toplumcu şairlerden söz eden R. Mutluay, Erman ve nice şairlerin sözünü etmez, niçin?
Oysa Nüzhet Erman, halka değerini vermiş, toplum adına yüklenmiş olduğu görevini yerine getirmiştir. Türkçe'nin inceliklerini bilen şair, yaşayan Türkçe'mizi ustalıkla kullanmıştır. Özellikle şiirlerinde kelime değerine ve ifade güzelliğine gereken önemi vermiştir.
Şiirimizde Toplumculuk ve Nüzhet Erman, Hisar Dergisi, Sayı: 63 s. 23 - 24 / Mart 1969
|
